Smog over Tehran
تصویر تولیدشده با هوش مصنوعی

تهران روز یکشنبه ۲۴ آبان (۱۵ نوامبر) به دومین شهر بزرگ آلوده جهان تبدیل شد، در حالی که لایه ضخیمی از دود بر فراز پایتخت ایران و چند شهر دیگر نشست. روز جمعه ۲۲ آبان (۱۳ نوامبر)، پایگاه سوئیسی پایش کیفیت هوا، IQAir، تهران را در رتبه‌بندی زنده جهانی شهرهای بزرگ در جایگاه دوم قرار داد، با شاخص کیفیت هوا ۱۷۴، پس از بیشکک با شاخص ۱۷۹. ایران اینترنشنال گزارش داد که شاخص تهران عصر جمعه به ۱۵۳ رسید و صبح یکشنبه همچنان ۱۲۵ بود، سطحی که برای گروه‌های حساس ناسالم توصیف می‌شود. امروز، سه‌شنبه ۲۶ آبان (۱۷ نوامبر)، شاخص تهران ۱۶۱ بود و ناسالم ارزیابی شد، و ذرات ریز موسوم به PM2.5 آلاینده اصلی آن بود.

دود تنها به پایتخت محدود نمی‌شود. ساکنان اصفهان، تهران، مشهد، ارومیه، اراک، کرج و کرمانشاه به ایران اینترنشنال گفتند که هوا در روزهای اخیر بدتر شده است، با سردرد، حالت تهوع، سوزش چشم، کاهش دید و دشواری در تنفس، به‌ویژه در میان سالمندان و کسانی که بیماری‌های زمینه‌ای دارند. یکی از ساکنان ارومیه گفت اعضای خانواده‌اش هر روز سردرد دارند و مسکن‌ها کمکی نمی‌کند. یکی از ساکنان مشهد گفت شهر بوی لاستیک سوخته می‌دهد. در تهران، یکی از ساکنان از ازدحام در بیمارستان میلاد خبر داد.

پشت این دود، الگوی آشنای زمستانی است که امسال با بحران انرژی بدتر شده است. هوای سرد آلودگی را نزدیک زمین حبس می‌کند، پدیده‌ای که وارونگی دما نامیده می‌شود، و تهران که از شمال با کوه‌های البرز محصور شده است، به‌ویژه در معرض آن است. گزارش‌های فراوان می‌گویند حدود ۸۰ درصد آلودگی هوای تهران از دود خودروها می‌آید، و میلیون‌ها خودرو و موتورسیکلت فرسوده شهر هر زمستان بر این بار می‌افزایند.

اما امسال منبع دومی به دود ترافیک پیوسته است. با کمبود گاز طبیعی، نیروگاه‌ها و کارخانه‌های سیمان به سوزاندن مازوت روی آورده‌اند، سوخت سنگینی که گوگرد و دوده بسیار بیشتری آزاد می‌کند. روز ۱۲ آبان (۳ نوامبر)، علی‌اکبر الوندیان از انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان گفت گاز کارخانه‌های سیمان قطع شده است و این کارخانه‌ها ناچار به مازوت روی آورده‌اند، وضعیتی که احتمالا تا اسفند ادامه می‌یابد. روز ۲۳ آبان (۱۴ نوامبر)، مصطفی رجبی مشهدی، معاون وزیر نیرو، تایید کرد که نیروگاه‌ها همچنان مازوت خواهند سوزاند، چون تامین سوخت دشوارتر می‌شود. در کرمانشاه، یکی از ساکنان گفت نیروگاه بیستون بیش از دو ماه است که در دو واحد خود مازوت می‌سوزاند.

اندازه‌گیری‌های مبتنی بر مدل نشان می‌دهد هوا تا چه اندازه از سطح ایمن فاصله گرفته است. میانگین روزانه غلظت PM2.5، ریزترین و خطرناک‌ترین ذرات، روز ۱۳ نوامبر در تهران به حدود ۵۲ میکروگرم در هر متر مکعب رسید، بیش از سه برابر دستورالعمل ۲۴ ساعته سازمان جهانی بهداشت که ۱۵ میکروگرم در هر متر مکعب است.

با وجود دود، مدارس باز مانده‌اند و والدین و دانش‌آموزان اعتراض کرده‌اند. دولت گفته است سیاست آن ادامه آموزش حضوری است، و روز ۱۹ آبان (۱۰ نوامبر)، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، از احتمال قطعی گاز در تهران و دیگر نقاط کشور هشدار داد، در حالی که بر باز ماندن مدارس تاکید کرد. در همین حال، برخی دانش‌آموزان گزارش داده‌اند که در هوای یخبندان بدون گرمایش در کلاس حاضر می‌شوند و رادیاتورها به دلیل کمبود انرژی خاموش مانده‌اند.

آلودگی هوا در ایران در تمام سال جان می‌گیرد و با بیش از ۵۹ هزار مرگ زودرس در سال مرتبط است، و زمستان بدترین فصل آن است. با ادامه سوزاندن مازوت در ماه‌های سرد و نبود باران در پیش‌بینی‌های نزدیک برای پاک شدن هوا، دود بر فراز تهران و دیگر شهرهای ایران احتمالا هفته‌ها به خطری روزانه باقی می‌ماند.