موج قدرتمند بارش‌های پاییزی که از جمعه ۱۵ آبان (۶ نوامبر) بخش‌های گسترده‌ای از ایران را دربر گرفت، هم امید تازه‌ای برای ذخایر آب کشور پس از سال‌ها خشکسالی به همراه آورد و هم سیل، خسارت و مرگ به جا گذاشت.

بر اساس گزارش سازمان هواشناسی، بارش ۲۵ استان از ۳۱ استان کشور را دربر گرفت و تا ظهر یکشنبه ۱۷ آبان (۸ نوامبر)، حدود ۴۵۰ شهر و ایستگاه هواشناسی بارش ثبت کردند. در ایستگاه کوهرنگ در چهارمحال و بختیاری ۱۶۴ میلی‌متر بارش ثبت شد که یکی از بالاترین رقم‌های این سامانه بارشی بود. بارش‌های سنگین در کوه‌های زاگرس — که نقش مهمی در تأمین آب رودخانه‌ها، مخازن و کشاورزی غرب و جنوب‌غرب ایران دارند — شدت بیشتری داشت. هشدار قرمز هواشناسی برای خوزستان، لرستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و کردستان و هشدار نارنجی برای تهران، البرز، قزوین، کرمانشاه، ایلام، زنجان و آذربایجان غربی صادر شد.

هزینه انسانی سیل

به گفته مجتبی لشگری، سخنگوی سازمان اورژانس کشور، حوادث جوی میان ۶ تا ۸ نوامبر چهار کشته و ۱۱ مصدوم به جا گذاشت؛ دو تن از کشته‌شدگان بر اثر برخورد صاعقه در خوزستان جان باختند و مصدومان در کهگیلویه و بویراحمد، خوزستان و بوشهر ثبت شدند.

سیل راه دسترسی به ۱۹۰ روستا در لرستان را قطع کرد و به خطوط گاز و برق آسیب زد. ۱۸۰ روستا دچار قطعی برق شدند — برق ۱۴۰ روستا وصل شد — و امدادگران آب را از حدود ۱۳۰ خانه زیر آب پمپ کردند. در الیگودرز، سیل رودخانه زز جوامع عشایری را گرفتار کرد و بخش زیادی از دام و دارایی آن‌ها را نابود کرد. جاده کندوان میان کرج و چالوس در ۴۸ ساعت شش بار سیل آمد؛ رودخانه قم طغیان کرد؛ خیابان‌های بوشهر و بندر گناوه زیر آب رفت؛ در کرمانشاه تگرگ و سیل ناگهانی خیابان‌ها را درنوردید؛ و در تهران سطح آب رودخانه کن بالا آمد و شهرداری به شهروندان درباره نزدیک‌شدن به رودخانه‌ها و مسیل‌ها هشدار داد. به گفته سازمان مدیریت بحران، حدود ۱۶۰۰ نفر کمک اضطراری مستقیم دریافت کردند.

روی دیگر ماجرا: آب

به گزارش شرکت مدیریت منابع آب ایران، ذخیره مخازن حدود ۳۰ درصد نسبت به مدت مشابه پارسال افزایش یافته و ورودی آب ۷۲ درصد بیشتر شده است — هرچند این ارقام به دوره گزارش‌دهی پیش از طوفان مربوط می‌شود. گزارش‌های تازه‌تر به نقل از مسئولان مدیریت بحران می‌گویند این سامانه بارشی حدود ۷۰۰ میلیون مترمکعب آب به مخازن رسانده و ذخیره سراسری مخازن به حدود ۴۵ درصد ظرفیت رسیده است. این ارقام مقدماتی‌اند و هنوز با داده‌های تازه سازمان آب تطبیق داده نشده‌اند.

پس‌زمینه: خشکسالی‌ای که یک طوفان تمامش نمی‌کند

این بارش‌ها در کشوری می‌بارد که سال‌هاست با کاهش سطح مخازن، تهی‌شدن آب‌های زیرزمینی و نگرانی از تأمین آب شرب و کشاورزی دست‌وپنجه نرم می‌کند. به گزارش خبرگزاری هرانا، بستر زاینده‌رود در اصفهان همچنان خشک است و بخش‌هایی از آن به علفزار بدل شده است؛ در دشت سمنان متوسط افت سطح آب زیرزمینی طی ۳۱ سال گذشته به بیش از ۲۰ متر رسیده و دشت‌های سمنان، دامغان و گرمسار در زمره مناطق دارای فرونشست شدید قرار دارند. کشاورزی بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب در ایران است و کمبود آب در سال‌های اخیر نه‌تنها کشاورزی، بلکه تولید برق، صنعت و خدمات آب شهری را هم تحت فشار گذاشته است.

اما کارشناسان هشدار می‌دهند که یک سامانه بارشی، هرچند گسترده، پایان خشکسالی نیست. بارش در کوهستان‌های غرب به‌خودی‌خود کمبود آب تهران، مرکز و جنوب‌شرق ایران را حل نمی‌کند، چون مخازن هر حوضه آبریز به همان حوضه خدمت می‌کنند. بازسازی آبخوان‌های تهی‌شده نیز به تغذیه پایدار در دوره‌های طولانی نیاز دارد، نه یک طوفان — باران شدید اغلب سریع به رودخانه‌ها می‌ریزد و فرصت نفوذ به زمین را پیدا نمی‌کند.

سال آبی ایران از اواخر شهریور آغاز می‌شود و فصل اصلی بارش تا زمستان و بهار ادامه دارد. ماه‌های پیش رو — به‌ویژه بارش برف زمستانی در زاگرس — تعیین می‌کند که این امید به تسکینی ماندگار بدل می‌شود یا فقط وقفه‌ای کوتاه در خشکسالی است.

تصویر: تصویر ساخته‌شده با هوش مصنوعی، نمایی از بارش سنگین و طغیان رودخانه در دره‌ای از زاگرس.